Pochodzenie ras gołębi

.

W ciągu stuleci człowiek wywierał bezustannie wpływ na oswojone gołębie przez żywienie i wychów. Wyniki tych wielowiekowych zabiegów odbiły się na czynnościach fizjologicznych organizmu tych ptaków, który w rezultacie dostosował się ewolucyjnie do zmienionych warunków życia. Obfitość dostarczanego pokarmu, którego udomowiony gołąb nie musiał sam zdobywać przez wyszukiwanie w polu, spowodowała, że biorące w tym udział narządy stały się mniej aktywne, a niektóre narządy przestały tak sprawnie funkcjonować jak przed udomowieniem. Zmiana warunków klimatycznych spowodowała pewną zmianę w okrywie ciała, to znaczy w zespole wytworów skóry (upierzenia, wytworów rogowych itd.) oraz w wymiarach ciała i proporcji jego części (pokrój). Współzależnie z ewolucyjną zmianą umięśnienia zmieniły się powierzchnie i kształty kości. W końcu zmianie uległ w pewnym stopniu mechanizm działania układu krwionośnego, gruczołów dokrewnych itd. Te ewolucyjne zmiany fizjologiczne i anatomiczne w połączeniu z mutacjami spowodowały nagłe zmiany jakościowe i ilościowe w strukturze upierzenia, w liczbie sterówek, ubarwieniu, pojawiły się także cechy karłowatości i gigantyzmu, nadmierne wydłużenie lub skrócenie dzioba, mopsowatość lub inne zmiany w kształcie głowy itd.

Tak to dziki gołąb skalny przeszedłszy długi proces ewolucji skokowych zmian genetycznych stał się ptakiem domowym. Jego przodkiem, jak twierdzi Darwin, był gołąb siny, zwany przez ornitologów gołębiem skalnym lub szarym gołębiem skalnym (Columba livia). Ubarwienie tego gatunku, na ogół szarosine, wykazuje następujące odcienie barw: głowa w całości jasno-szaro-niebieska, szyja ciemno-szaro-niebieska, z metalicznym połyskiem zielonym i czerwonym, grzbiet szary, pióra pokrywowe skrzydeł (pokrywy) jasno-szaro-niebieskie z podwójnymi czarnymi pasami (czarne pasiaste), nadogonie (gruczoł kuprowy) białe, brzuch ciemnopopielaty, ogon jasno-szaro-niebieski z ciemnoszarą lub czarną pręgą na końcach sterówek. Dziób ciemnoniebieski, tęczówka czerwonopomarańczowa, nogi malinowoczerwone.

Ogólna długość ciała (od końca dzioba po koniec ogona) wynosi 33 — 34 cm, długość skrzydła 22—23 cm, rozpiętość skrzydeł 60 cm, długość ogona 10—11 cm, długość dzioba (od nasady do końca) 2—2,2 cm, długość śródstopia (tarsometatarsus) 8,7—8,9 cm.

Gołąb skalny występuje w północnej Europie, na skalistych wybrzeżach i wyspach Morza Śródziemnego, na Bliskim i Dalekim Wschodzie, aż do Japonii, oraz w północnej Afryce. Na olbrzymim obszarze występowania pod wpływem różnych warunków środowiska powstały liczne podgatunki i odmiany geograficzne, które kojarzone między sobą dają płodne potomstwo. Odmiana europejska ma dolną część grzbietu białą i prawdopodobnie od niej pochodzą gołębie domowe Europy. Odmiana azjatycka albo indyjska ma siną barwę pleców (varietas intermedia) i jest prawdopodobnie dzikim przodkiem gołębi domowych w Indiach. W europejskich miastach żyje dużo zdziczałych gołębi domowych o upierzeniu niebieskim z dwoma czarnymi pasami na skrzydłach. Pochodzą one od odmian dzikiego gołębia skalnego — var. affinis i var. amaliae — które mają ciemniejsze ubarwienie i liczne plamy czarne na skrzydłach. W Rumunii potomkowie tych dwu półudomowionych odmian europejskich są bardzo liczni, gołębie te gnieżdżą się w wieżach kościelnych, na strychach domów i w poszukiwaniu żeru latają wielkimi stadami. Gołąb skalny razem ze swoimi podgatunkami i odmianami geograficznymi należy do jednego gatunku. Gatunki dzikich gołębi żyją również w naszych lasach i wiją sobie gniazda na drzewach. Do nich należą: gołąb siniak (Columba oenas), gnieżdżący się w dziuplach drzew, oraz gołąb grzywacz (Columba palumbus) i turkawka (Streptopelia turtur). W ciągu ostatnich dziesięcioleci rozpowszechniła się u nas sierpówka — synogarlica turecka (Streptopelia decaocto), gnieżdżąca się na drzewach miejskich parków i ogrodów oraz na wsi.

Te występujące u nas gatunki dzikich gołębi są zwierzętami leśnymi, gnieżdżącymi się na drzewach lub w dziuplach drzew. Trybem życia różnią się od gołębi domowych, których nie można uważać za potomków tych dzikich gatunków, bo te po skojarzeniu z samicami gołębia domowego dają potomstwo bezpłodne. Gołąb skalny różni się tym od grzywacza, siniaka i turkawki, że jak gołąb domowy nie obiera sobie jako siedlisk terenów zadrzewionych, lecz gnieździ się na skalistych i urwistych wybrzeżach, w pieczarach, ruinach i na wieżach. Kojarzony z rasami gołębia domowego daje płodne potomstwo. Na podstawie dokładnego badania Darwin ustalił, że wszystkie rasy gołębi domowych mają niektóre wspólne cechy (składają tylko po dwa jaja, ich głos—to charakterystyczne gruchanie, mają pióra o metalicznym połysku, lśniące na szyi w okolicy wola, u odmian szarych lub niebieskich pojawiają się podwójne czarne pasy), które istnieją również u dzikiego gołębia skalnego.

U różnych ras gołębia domowego ujawniają się w potomstwie cechy atawistyczne, które występowały u jego odległych przodków, a w następstwie rozwoju ewolucyjnego zanikły, np. ubarwienie szare z czarnymi pasami na skrzydłach, podobne do pradawnego ubarwienia oswojonego gołębia skalnego; ten pasiasty rysunek pojawia się też na tle innego ubarwienia— jasnofioletowego, płowo żółtego i srebrzystego.

Niedawno A. Ghigi wyraził pogląd, że w tworzeniu wielu wschodnich ras gołębia domowego, oprócz dzikiego gołębia skalnego, pewną rolę odegrał azjatycki gołąb śnieżny (Columba leuconota). Gatunek ten ma takie same wymiary i pokrój ciała jak gołąb skalny: różni się od niego geograficznym zasięgiem występowania i barwą upierzenia. Azjatycki gołąb śnieżny żyje w skalistych okolicach Himalajów, bardzo wysoko, w pobliżu wiecznych śniegów. Swą barwą upierzenia na ogół przypomina gołębia skalnego, od którego różni się niektórymi szczegółami ubarwienia: głowa, lotki i sterówki są ciemno-szaro-sine, tylna część szyi, grzbiet i część drobnych piór pokrywowych na skrzydłach — brązowopłowe, a pióra pokrywowe piersi, brzucha i pozostałych partii ciała są brudnobiałe, natomiast pasy na skrzydłach — czarne i krótkie, a wstęga na ogonie — białoniebieska. Wzorem ubarwienia na ogól przypomina niektóre rasy gołębi domowych, jak np. sztrasery i kuraki modeńskie. Wzór rysunku na ogonie ma podobny do tego, jaki występuje u rumuńskich gołębi wiśniowoczerwonych i kasztanowatych z Krajowy.

Biorąc za podstawę to charakterystyczne ubarwienie gatunku zoolog Ghigi skojarzył samice gołębia Columba leuconota z samcem kurakiem modeńskim {gazzo di Modena), mającym podobny wzór ubarwienia. Mieszaniec z kolei był kojarzony z gołębiem domowym i za każdym razem dawał płodne potomstwo. Na podstawie tych wyników Ghigi doszedł do wniosku, że azjatycki gołąb śnieżny przyczynił się do powstania niektórych wschodnich ras gołębi domowych, ozdobionych białą wstęga na ogonie (mewki wschodnie, gołębie wiśniowoczerwone itd.), ras tarczowych z barwną głową (sztrasery, kuraki modeńskie, wschodnie turbity i "wizory"), ras białookich (wywrotki i gołębie wysokolotne), oraz ras wydających charakterystyczny głos, jak turkoty. Niektórzy ornitolodzy nie uważają gołębia śnieżnego (Columba leuconota) za odrębny gatunek, lecz za geograficzną odmianę gołębia skalnego. Prawdopodobnie w tworzeniu ras gołębia domowego hodowcy posługiwali się różnymi geograficznymi odmianami gołębia skalnego, w tym również azjatycką odmianą opisaną pod nazwa Columba leuconota.

Tworzenie ras było oparte nie tylko na mutacjach następujących w okresie udomowienia gołębia skalnego, lecz i na wcześniejszej ewolucji. Rosyjski uczony Pallas wskazuje na fakt, że w Górach Kaukaskich w stadach gołębi skalnych istnieje dużo osobników białych lub plamistych. Dowodzi to, że leukizm, to znaczy biel ubarwienia, pojawia się mutacyjnie nawet u gołębi dzikich. Tak samo znany jest fakt rozprzestrzeniania się czerni na całość upierzenia, co zwiemy melanizmem. Na przykład donoszono o zaobserwowaniu w Nubii gołębia skalnego o ubarwieniu niebieskoczarnym.

Od kiedy człowiek oswoił różne geograficzne odmiany gołębia skalnego, mógł poprzez wychwytywanie mutacji i krzyżowanie mutantów z osobnikami udomowianymi o zwykłym upierzeniu stworzyć liczne rasy gołębi domowych. Rasą nazywamy grupę osobników w obrębie tego samego gatunku odznaczającą się pewnymi przekazywanymi z pokolenia na pokolenie cechami, różniącymi je od innych organizmów tego samego gatunku. Osobniki danej rasy powstały w jednakowych warunkach życia (sztucznych i naturalnych), to znaczy, że mają takie same wymagania biologiczne, a zatem wydają potomstwo o tych samych cechach w takim samym środowisku. Tak więc mamy rasy gołębi zwane wysokolotnymi, wywrotkami, pawikami, perukarzami, garłaczami itd.

W procesie doskonalenia ras mogą powstawać jej odmiany (podrasy), odznaczające się swoistymi cechami. W tym wypadku odmiana jest formą rasy powstałą w różnych warunkach ekologicznych, gospodarczych i żywieniowych. Jako przykład mogą służyć odmiany rollerów (wywrotków) wschodnich.

W obrębie rasy lub podrasy rozróżnia się odmiany barwne o jednolitym kolorze upierzenia lub ze swoistym wzorem rysunku na tle zasadniczej barwy, na przykład: gałackie jasne, czerwone chazarki, żółte lub niebieskoplamiste na cytrynowożółtym tle ubarwienia, nakrapiane, czarne itd.

U niektórych ras odmiany barwne, a nawet plamistość, nie utrwaliły się jeszcze w dawnej populacji jako cecha homozygotyczna i dlatego nie są stałe. Przytoczę tu słynny przykład dawnej rasy angielskiej — Almond, u której po skojarzeniu rodziców, o typowym ubarwieniu "almondzkim" (podobne do tego, jakie znajdujemy u czarnopłowych bukareszteńskich), pojawiają się w potomstwie ptaki z wzorem na tle czerwieni (Agate), osobniki czarne (Kite) i żółtoczerwone (De Roy) obok okazów o typowym almondzkim ubarwieniu.

Barwnogłówki królewieckie — to białe gołębie z barwną głową i ogonem, dające często potomstwo czysto czarne i czysto białe. Podobną heterozygotyczność zachowuje odmiana duńskich gołębi wysokolotnych, o pstrym ubarwieniu (Staenkede), które dają w potomstwie prócz osobników pstrych także czysto białe i czysto czarne. Tego rodzaju przykłady heterozygotyczności są powszechnie znane. Wskazują one na fakt, że pojęcie "rasa" nie zawsze jest dobrze rozumiane przez hodowców gołębi.

W obrębie wielu ras, zwłaszcza wysokolotnych, przez dokładną selekcję jakiejś odmiany (podrasy) wyodrębniono różne linie, typy i odgałęzienia, niesłusznie nazwane przez hodowców "rasami". Na przykład odmiany gołębi gałackich traktowano jako "rasy" dlatego, że noszą różne miejscowe nazwy: "Savescu", "Mironescu", "Ghita Rosu", należące do podrasy plamistych niebieskich gołębi gałackich. Wyodrębnianie typów w podrasie jest ogólną regułą, zwłaszcza u gołębi wysokolotnych. Tak więc wyodrębniono liczne typy gołębi gałackich, wysokolotnych rosyjskich ("czistyje"), wysokolotnych szegedyńskich, tipplerów itd.

Ujednolicenie zewnętrznego wyglądu wskutek stosowania jednostronnej selekcji pociąga za sobą u ras lotnych zmniejszenie sprawności lotnej lub zanik lotności i przemianę danej rasy lub odmiany w gołębie ozdobne. Tak powstały gołębie "lotne wystawowe", które utraciły lotność: tipplery ozdobne ("Show Tippler"), angielskie lotne almondy i sroki (Almond, Magpie), większość ras gołębi lotnych niemieckich, jak na przykład berlińskie, czyli altsztemery (Berliner Lange Altstammer) itd. Jednostronna selekcja pod względem kształtu i barwy, dała w Rumunii czarne turki bukareszteńskie i kasztanowate z Krajowy, których przodkowie należeli do gołębi lotnych.

Przesada w dokonywaniu selekcji na tę lub inną cechę powoduje również pojawienie się w obrębie innych grup rasowych dwu odrębnych typów, co można stwierdzić nawet u gołębi pocztowych, kuraków i olbrzymów. Oprócz różnych typów gołębi pocztowych dobrze latających, istnieją w tej grupie dość liczne typy ptaków wystawowych, czyli ozdobnych, jak gołębie pocztowe niemieckie, angielskie i amerykańskie, służące tylko za wystawowe eksponaty. W obrębie kuraków maltańskich istnieje również typ wystawowy (nowoczesny maltańczyk), o delikatnej budowie, małej wadze i miernej płodności, który stał się rasą hodowlaną dla rozrywki, gdy tymczasem stary typ maltańczyka użytkowego, hodowanego dla mięsa, miał masywną budowę, cechy zewnętrzne nie doprowadzone do przesady, za to znaczną wagę ciała i płodność odpowiadającą walorom rasy mięsnej. Podobne zjawisko występuje w obrębie innych ras gospodarczo użytecznych, jak u sztraserów, kingów, gołębi rzymskich, mondenów itd., co przeanalizujemy oddzielnie, przy opisywaniu każdej rasy z osobna.

Klasyfikacja ras i odmian gołębi

.

Rasy gołębi można grupować, to znaczy klasyfikować na podstawie kilku zasad i kryteriów systematyki.Z punktu widzenia użyteczności ustalono następujące grupy ras:

• 1. Grupę gołębi mięsnych, do której należą rasy ważne z punktu widzenia gospodarczego, odznaczające się dużymi rozmiarami i wagą ciała, doskonale umięśnionego. Do tej grupy należą kuraki, maltańczyki, kingi, sztrasery, olbrzymy rzymskie, węgierskie, polskie i francuskie oraz olbrzymie gołębie pocztowe (American Giant Homers) należące do ras użytkowych.
• 2. Do grupy gołębi lotnych należą rasy i odmiany odznaczające się wybitną zdolnością latania. Do nich należą: wywrotki wysokolotne (koziołkujące w powietrzu) oraz gołębie pocztowe pokonujące znaczne odległości, zdolne lecieć długo i odnajdujące dokładnie kierunek lotu.
• 3. Do grupy gołębi ozdobnych (hodowanych dla rozrywki) należą rasy i odmiany hodowane dla ich pięknego upierzenia, ogólnego pokroju lub niektórych, charakterystycznie ukształtowanych części ciała, będących "ozdobą" ptaka. Tu należą garłacze, perukarze, pawiki, gołębie z żabotem, rasy barwne, a ostatnio szereg gołębi lotnych i odmiany ras mięsnych.

Z punktu widzenia społeczno-gospodarczego gołębie podzielono na dwie grupy:

• 1. Rasy użytkowe, do których należą rasy typu mięsnego (np. maltańczyk, olbrzym rzymski) i rasy gołębi pocztowych.
• 2. Rasy hodowane dla rozrywki; do nich zaliczamy turkoty, wywrotki, mewki, garłacze, pawiki itd.

Według tej klasyfikacji rasy gołębia domowego dzieli się z kolei na grupy na podstawie cech morfologicznych i fizjologicznych. Na tej też podstawie Darwin podzielił rasy gołębi na cztery duże grupy.

• Grupa I — garłacze, do których należą traktowane jako odmiany garłacza wyhodowane w różnych krajach (podrasy): angielski, holenderski, z Lille i niemiecki.
• Grupa II obejmuje brodawczaki i gołębie pocztowe (tureckie), wraz z podrasami: kariera angielskiego, dragona, czyli gołębia pocztowego perskiego, bagdety (nazywane tak od miasta Bagdadu); trzecią w tej grupie rasą są gołębie olbrzymie, do której należą podrasy: kurak florencki (florentino, szanderon), bagdadzki, hiszpański i rzymski, gołąb tronfo, czyli liworneński, gołąb z Madrasu (Murassy); jako czwartą i ostatnią rasę włączono tu gołębie indyjskie, albo barbaryjskie.
• Grupa III obejmuje 5 bardzo różnorodnych ras (grupa niejednolita): pawiki (do nich należy pawik z Europy i pawik z Jawy, nazywany indyjskim), turbity angielskie, mewki angielskie (Owl) i wywrotki (wywrotek perski, wywrotek przyziemny indyjski, czyli Lotan, wywrotek pospolity angielski, wywrotek krótkodzioby), a jako odrębne rasy Darwin potraktował gołębie fryzowane indyjskie i gołębie z kołnierzem, czyli perukarze.
• W IV grupie Darwin umieścił rasy gołębi o pokroju gołębia skalnego, a mianowicie turkoty i rasy mało różniące się od swych dzikich przodków, jak gołąb śmieszek (szczekacz), zwany po arabsku Yahu, pospolity gołąb kędzierzawy, mnich, gołąb z czółkiem (Spot) i jaskółka.

Tworząc grupy I, II i IV Darwin brał pod uwagę powiązania genealogiczne, czyli powinowactwo, a w grupie III i IV umieścił rasy o różnorodnym pochodzeniu i pokroju.

Usystematyzowanie wszystkich ras gołębi na podstawie klasyfikacji genealogicznej, polegającej na określeniu pochodzenia i stopnia spokrewnienia jest praktycznie biorąc niewykonalne z powodu braku odpowiedniej dokumentacji rodowodów i różnorodnego krzyżowania ras.

Ocena pokroju i innych cech gołębi. Wszystkie osobniki hodowlane, przeznaczone do rozmnażania stada należy oceniać na podstawie wzorca ustalonego dla danej rasy lub odmiany, do jakiej należą. Wzorzec rasowy (standard) — to przeciętny typ reprezentowany przez większość osobników rasy lub odmiany, o pożądanych cechach użytkowych, morfologicznych (pokrojowych), fizjologicznych, cechach ubarwienia itp., które służą za kryteria selekcji hodowlanej. Oceny pokroju gołębi dokonuje się różnymi metodami; są to: ocena "na oko", ocena przez fotograficzne porównanie z najlepszym okazem, metoda punktowania i metoda biometryczna. Ubarwienie gołębia ocenia się jako cechę związaną z pokrojem. Oddzielnej ocenie podlegają gołębie należące do ras użytkowych (typu mięsnego i pocztowe). Poza tym wszystkie pary rodzicielskie oceniane są także pod względem płodności. U przedstawicieli ras olbrzymich typu mięsnego ocenia się również wydajność mięsną, a u gołębi pocztowych — zdolność i sprawność lotową. Lotność ocenia się na podstawie konkursów lotu organizowanych na różnych stopniach organizacyjnych (konkursy grupowe, okręgowe, krajowe, międzynarodowe).

Przy dużej wprawie oraz dobrej znajomości wzorców ras i odmian można oceniać pokrój gołębia na oko, bez punktowania, ustalając ogólnie, na podstawie oględzin i dotykania poszczególnych części ciała (ze szczególnym zwróceniem uwagi na budowę głowy i jej okolic, szyi, tułowia i kończyn), w jakim stopniu jego budowa (pokrój) i ubarwienie odpowiada wzorcowi rasowemu.

Gdy ocenia się gołębie na podstawie fotografii, ustawia się je w rozmaitych pozach i fotografuje. Uzyskane zdjęcia porównuje się z fotografiami osobników wzorcowych.

Na wystawach gołębi jakość eksponowanych ptaków ocenia się najczęściej metodą punktowania. Do tego celu służy tabela punktacji, w której przewidziano odpowiednią liczbę punktów za cechy pokrojowe i fizjologiczne. Najwyższa liczba punktów, jaką można uzyskać za ocenianego ptaka, wynosi 100. Ta ogólna suma punktów wynika z dodawania za poszczególne cechy. Punkty te wpisuje się do karty oceny gołębia.

Jeżeli chodzi o ocenę gołębi wystawowych, oficjalnie przyjęto metodę oceny pokroju polegającą na punktowaniu cech zewnętrznych według międzynarodowego standardu. Każda rasa oceniana jest przez sędziów drobiazgowo na podstawie 10 kryteriów rasowości, przy czym za cechy w ramach każdego z kryteriów przewidziane jest 10 punktów. Tak więc największa łączna liczba punktów, jaką może uzyskać eksponowany gołąb, wynosi 100. Za drobne wady w danym kryterium oceny odejmuje się od 1 do 3 punktów, a za duże — od 4 do 10. Są to punkty karne. Po odjęciu ich łącznej sumy od 100 uzyskuje się wartość ocenianego gołębia wyrażoną w punktach. Za kryteria oceny służą:
1) głowa, oczy i obwódki oczne (tzw. brwi)
2) dziób i woskówką
3) ubarwienie oraz metaliczny połysk upierzenia
4) struktura upierzenia
5) wzór rysunku w ubarwieniu
6) szyja, skrzydła, ogon
7) nogi i postawa
8) budowa ciała, sylwetka i podgardle
9) kondycja wystawowa i wygląd świadczący o pielęgnacji ptaka
10) wrażenie ogólne
Ocena wyrażona w punktach:
Okaz doskonały - 94—100 punktów
bardzo dobry - 86—93 punktów
dobry - 78—85 punktów
mierny - 70—77 punktów
Jeżeli za cechy w obrębie jednego z kryteriów gołąb otrzymuje punkty karne od 8 wzwyż, może on być oceniony najwyżej jako "dobry", a nawet ulec dyskwalifikacji (wyłączenie z konkursu).

Co do samego konkursu, trzeba tu dodać następujące uwagi. Ocena metalicznego połysku (poz. 3) odnosi się nie tylko do całego upierzenia ptaka, ale też do poszczególnych piór, jeżeli przewidziane to jest we wzorcu danej rasy. Strukturę upierzenia (poz. 4) ocenia się odpowiednio do związanych z nią cech typowych dla standardu danej rasy, zatem wchodzą tu w grę cechy odpowiadające danemu wzorcowi, jak: gładkość upierzenia pewnych części ciała lub odwrotnie — kędzierzawość, czubatość, występowanie peruki, "czółka", poduszeczek itp. — oraz występowanie dodatkowej okrywy na nogach (pończoszki, papucie, łapcie, ostrogi) albo odwrotnie — brak upierzenia na skokach i palcach. Za wady dotyczące tych cech, podobnie jak za niewłaściwą barwę, i brak wymaganego metalicznego połysku piór, przyznaje się punkty karne. Taka sama uwaga odnosi się również do oceny wzoru rysunku w ubarwieniu (poz. 5), który także powinien być swoisty. Przy badaniu budowy ciała, oglądaniu sylwetki i podgardla (poz. 8) należy trzymać gołębia w rękach, aby można było namacalnie stwierdzić, czy nie ma wad w budowie (np. skrzywienia grzebienia mostka). Jeżeli tego rodzaju usterki przekraczają pewną miarę, przyznaje się za nie punkty karne. Dotyczy to również wielkości i kształtu nadymanego przełyku (tzw. gardła lub wola) u garłaczy. Za kryterium oceny kondycji wystawowej (poz. 9) służy ogólny wygląd ptaka nadany przez odpowiednią pielęgnację i przygotowanie do wystawy (dopuszczalne są drobne poprawki w ułożeniu piór), czystość, zwłaszcza upierzenia nóg, całość piór (niedopuszczalne są ich uszkodzenia); w tym kryterium mieści się również ocena zachowania się gołębia, jego oswojenia i przyzwyczajenia do klatki. Ostatnim kryterium oceny jest wrażenie ogólne doznawane przy oglądaniu gołębia (poz. 10). Za ewentualne w tym wypadku usterki (wady) daje się punkty karne, ale w ilości uzależnionej od wartości ptaka pod względem wszystkich cech składających się na 10 poprzednich kryteriów oceny — jeżeli liczba punktów karnych za usterki (wady) w obrębie tych cech bliska jest 10, daje się dodatkowo 1 punkt karny, jeżeli jednak przekracza 10, daje się 2 lub 3 punkty karne.

Z tych międzynarodowych zasad wartościowania gołębi na konkursach wystawowych wynika, że ocenę "doskonały" udziela się stosunkowo rzadko, bo doskonały osobnik musi otrzymać co najmniej 94 punkty. Ocena "mierny" daje świadectwo, że ptak może być używany jako reproduktor, ale nie daje prawa udziału w wystawie.

Takie reguły punktowania stosuje się w ocenie wartości hodowlanej przedstawicieli ras gołębi, nie wyłączając pocztowych wystawowych oraz ozdobnych. Wyjątek stanowią gołębie pocztowe biorące udział w lotach konkursowych, dla tych bowiem obowiązują inne kryteria oceny.

By dokładnie ustalić wartość niektórych cech budowy ciała, hodowcy stosują biometryczną metodę jej oceny. W tym celu mierzy się cyrklem i taśmą mierniczą poszczególne części ciała i waży gołębia.

Dane uzyskane przy stosowaniu opisanych metod oceny dla każdego ptaka z osobna porównuje się z wytycznymi odpowiedniego wzorca ustalonymi urzędowo przez odpowiednie międzynarodowe organizacje hodowców gołębi.

Długość całkowitą ciała (Lt) mierzy się od końca dzioba do końca ogona. Długość dzioba (Lc) — od nasady do jego końca. Długość skrzydła (La) mierzy się od łokcia do końca lotek. Rozpiętość skrzydeł (An) — to odległość między końcami rozpostartych skrzydeł. Obwód klatki piersiowej (Pt) mierzy się u podstawy skrzydeł i pośrodku mostka. Długość ogona — (Lo) to długość środkowych sterówek; Długość nogi (Lp) mierzy się od uda do nasady palców. Ważyć gołębie należy przed karmieniem; uzyskaną wartość (masę ciała — Gc) wyraża się w gramach (g).